سیاه دانه

سیاه دانه در طب سنتی

سیاه دانه؛ از سلامت قلب تا خواص ضدسرطانی

دانشمندان فعالیت‌های ضد توموری تیموکینون و تیموهیدروکینون موجود در سیاه دانه را مورد ارزیابی گوناگون قرار داده‌اند و به این نتیجه رسیده‌اند که این دو ترکیب، موجب کاهش 52 درصدی در سلول‌های سرطانی می‌شود.

سیاه دانه و خواص آنتی اکسیدانی

خاصیت آنتی اکسیدانی سیاه دانه به علت وجود ترکیبات مختلفی نظیر: کوئرستین، کامفرول، گالاکتوزیل، تی آنتول، 4- ترپنئول و تیموکینون می‌باشد.
فلاوونوئیدها و سایر ترکیبات مذکورِ موجود در سیاه دانه علاوه بر کاهش پراکسیداسیون لیپیدها و بهبود فعالیت آنزیم‌های شرکت کننده در دفاع آنتی اکسیدانی بدن مانند گلوتاتیون پراکسیداز (GPx)، گلوتاتیون ردوکتاز (GR)، سوپر اکسید دیسموتاز (SOD) و کاتالاز (CAT)، مانع تشکیل رادیکال‌های آزاد مخرب سلامتی نیز می‌شوند.
ترکیبات مختلف سیاه دانه اثر هم‌افزایی دارند. سیاه دانه در اثر ترکیب با آهن، مانع اکسیداسیون آن می‌شود.
در بسیاری از بیماری‌ها مانند سیروز کبدی یا آسیب‌های کبدی ناشی از عفونت و مواد شیمیایی که در آن‌ها رادیکال آزاد تولید می‌شود، عمل آنتی اکسیدانی سیاه دانه می‌تواند بسیار مفید واقع شود.

سیاه دانه و سلامت قلب

تأثیر عصاره و ترکیبات سیاه دانه بر سیستم قلبی عروقی به طور مستقیم و غیرمستقیم از طریق سیستم‌های کولینرژیک و تریپتامینرژیک است.
از روغن سیاه دانه در طب ایرانی به عنوان یک دارو کاهنده فشارخون یاد می‌شود.
لینولئیک اسید به عنوان عمده‌ترین اسید چرب غیراشباع موجود در روغن سیاه دانه، در متابولیسم بافتی و ساخت پروستاگلاندین ها (یکی از مهم‌ترین واسطه‌های شیمیایی در داخل بدن) مؤثر بوده و باعث کاهش فشار خون و انقباض عضلات صاف می‌شود.
بعلاوه پژوهش‌های حیوانی اثبات کرده‌اند عصاره سیاه دانه اثر مهاری قوی بر تعداد ضربان های قلب و قدرت انقباضی آن دارد که ممکن است به علت مهار فعالیت کانال‌های کلسیم یا باز شدن کانال‌های پتاسیم باشد.

سیاه دانه و خواص آنتی میکروبیالی

اثر ضد قارچی روغن سیاه دانه با محتوای کینون ها (تیموکینون و تیموهیدروکینون) مرتبط دانسته می‌شود.
این ترکیبات با ایجاد کمپلکس برگشت ناپذیر با پروتئین‌های هسته، باعث غیرفعال شدن پروتئین‌ها می‌شوند.
همچنین تیموکینون به پلی پپتیدهای دیواره سلولی، آنزیم‌ها و پروتئین‌های محصور شده در غشای پلاسمایی متصل شده و باعث از دست رفتن عملکرد آن‌ها و بازدارندگی از رشد قارچ‌ها می‌شود.
علاوه بر مطالب گفته شده مکانیسم اثر تیموکینون، بازدارندگی آن از سنتز RNA (ماده ژنتیک درون سلولی مسئول اصلی تولید مثل و تکثیر سلول‌های باکتریایی) و انواع پروتئین در باکتری‌هاست.
آلفا پینن موجود در روغن سیاه دانه نیز دارای فعالیت ضد باکتریایی بسیار مؤثری می‌باشد.

سیاه دانه و سرطان

دانشمندان فعالیت‌های ضد توموری تیموکینون و تیموهیدروکینون موجود در سیاه دانه را مورد ارزیابی گوناگون قرار داده‌اند و به این نتیجه رسیده‌اند که این دو ترکیب، موجب کاهش 52 درصدی در سلول‌های سرطانی می‌شود.
دانه‌های سیاه دانه به غیر از اینکه غنی از مواد مفید مختلفی هستند، دارای مکانیسم‌های منحصربه‌فردی برای پیشگیری و درمان سرطان هستند:
مبارزه با تکثیر سلول‌های سرطانی
* القای آپوپتوز (مرگ برنامه‌ریزی شده سلول)
* جلوگیری از رشد سرطان در داخل چرخه سلولی
* ضد متاستاز (جلوگیری از گسترش و مهاجرت سلول‌های سرطانی از بافتی به بافت دیگر بدن)
* ضد آنژیوژنز (ضد رگ زایی- جلوگیری از ایجاد رگ‌های خون‌رسان در درون تومورها و جلوگیری از رشد آن‌ها)

موارد منع مصرف

* حساسیت پوستی
یکی از مضرات سیاه دانه، حساسیت پوستی (یک واکنش منفی به یک ماده آلرژی‌زا یا محرک) است، فقط دست زدن ساده به سیاه دانه ممکن است در بعضی از افراد حساس، باعث خارش و ایجاد دانه‌های پوستی قرمز در پوست شود.

* افت فشارخون
سیاه دانه می‌تواند فشار خون را تا حد افت شدید پائین بیاورد، به خصوص اگر همراه داروی ادرارآور یا داروی ضد فشارخون مصرف شود. این مسئله می‌تواند باعث خستگی، تهوع، تاری دید، تنفس کم عمق، سرگیجه، سردرد و از دست دادن هوشیاری شود.

* بارداری
زنان باردار حتی‌الامکان نباید سیاه دانه مصرف کنند، زیرا سیاه دانه ممکن است انقباض عضلات رحم را تحت تأثیر قرار دهد، بنابراین بهتر است در هنگام بارداری از خوردن این دانه سیاه خودداری کرد.

منبع: زندگی آنلاین – هاشم یاوری؛ دانشجوی کارشناسی ارشد علوم بهداشتی، در تغذیه دانشگاه علوم پزشکی تهران
image_print
0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Enter Captcha Here : *

Reload Image